W Ameryce Południowej Polacy odkryli 27 gatunków ssaków

Aż 24 gatunki ssaków w Peru i trzy w pozostałych częściach kontynentu odkryli Polacy w Ameryce Południowej. Ich nieznane historie przybliża Łukasz Piechnik, jeden z autorów książki poświęconej przyrodniczym osiągnięciom naszych rodaków. 

Łukasz Piechnik

Książka „Ssaki neotropików odkryte przez polskich naturalistów”, zdecydowanie nie jest kolejnym atlasem zoologicznym. To w zasadzie pozycja z zakresu historii polskiej zoologii, której znaczna część związana jest z… Peru. Tematyka w niej prezentowana dotyczy więc historii polskiej obecności w dawnym kraju Inków.

Na XIX wiek przypada w światowej nauce rozkwit przyrodoznawstwa i rozwój tzw. „przemysłu” kolekcjonerskiego. Odległe i niezbadane krainy przemierzali liczni eksploratorzy, pozyskujący okazy roślin i zwierząt na potrzeby prywatnych kolekcjonerów lub państwowych muzeów – tzw. gabinetów zoologicznych. To właśnie w zaciszu tych gabinetów specjaliści opisywali nowe dla nauki gatunki na podstawie przywiezionych z odległych krajów zbiorów.

Choć Polska, z racji zaborów, w XIX wieku nie miała swego miejsca na mapie, to polscy naukowcy podróżowali wtedy intensywnie. W tej ogólnoświatowej fali nie zabrakło naszych rodaków, którzy dotarli do Ameryki Południowej i przyczynili się znacząco do poznania fauny tego kontynentu.

Wraz z Przemysławem Kurkiem, który jest współautorem przedstawianej publikacji, łącząc zainteresowania przyrodą i historią, omawiamy mało znane biografie i dokonania polskich zoologów w Ameryce Południowej. Prezentowane w książce opisy wszystkich dwudziestu siedmiu odkrytych przez Polaków ssaków neotropikalnych aż w dwudziestu czterech przypadkach dotyczą odkryć na terenie Peru. Orientujący się w geografii kraju miłośnik Peru, podczas lektury z przyjemnością odkryje, że znane mu być może z własnych wypraw miejsca, są związane z polskimi odkryciami sprzed ponad stu pięćdziesięciu lat.

Samiec pakarany Branickiego (Dinomys branickii). To trzeci pod względem wielkości gryzoń świata. Odkrył go w 1872 roku Konstanty Jelski, na terenie Haciendy Amable Maria w peruwiańskim departamencie Júnin. Jelski napotkał pakaranę przypadkowo, gdy ta przechodziła przez przydomowy ogród z drzewami owocowymi. Nie reagowała na jego widok, a gdy podeszła do niego, prezentując okazałe siekacze i wydając „przerażające” odgłosy, Jelski ugodził ją dwukrotnie maczetą w głowę i zabił. Następnie przedstawił zabite zwierzę mieszkańcom osady, z których nikt go wcześniej nie widział, co utwierdziło badacza w przekonaniu, że ma do czynienia z bardzo rzadkim zwierzęciem. Na „grozę” pakarany wskazuje również nadana wówczas przez Petersa nazwa rodzajowa Dinomys będąca połączeniem dwóch pochodzących z greki słów: „deinos“, czyli straszny lub srogi oraz „mys“, czyli mysz. Nazwa gatunkowa „branickii“ została nadana na cześć hrabiego Konstantego Branickiego, który wspomógł finansowo badania Jelskiego. Po latach okazało się, że ssak ten ma bardzo łagodne usposobienie i ciekawą biologię. Więcej informacji o pakaranie Branickiego i jej odkrywcy można przeczytać w „Ssakach neotropików odkrytych przez polskich naturalistów”. Rys. Ł. Piechnik

Obok wielu nowych i nieznanych dotąd faktów tekst książki wzbogacony jest nieprezentowanymi wcześniej zdjęciami, mapami i oryginalnymi rycinami ssaków, wykonanymi w oparciu o zdobyte przez autorów materiały. Opisy gatunków prezentowane są wraz z podstawowymi informacjami o ich biologii i ekologii, statusie ochronnym i zagrożeniach oraz, co ważne, o historii odkrycia danego zwierzęcia – niejednokrotnie bardzo zawiłej i fascynującej! Właśnie ta zawiłość losów sprawia, że południowoamerykańska łasica tropikalna po łacinie nazywa się Mustela africana – choć w Afryce próżno jej szukać…

Wspomniane powyżej 27 gatunków ssaków odkrytych zostało przez polskich naturalistów – Konstantego Jelskiego, Jana Sztolcmana, Jana Kalinowskiego i Juliusza Hermana Kozłowskiego, którzy pracowali w Ameryce Południowej w drugiej połowie XIX wieku. Ponadto w publikacji odnajdziemy obszerne opisy przyrody neotropików oraz szeroki rys historyczny eksploracji przyrodniczych tego kontynentu prowadzonych przez obcokrajowców i Polaków. Pojawia się tu wiele znanych polskich nazwisk jak: Arkady Fiedler czy Ignacy Domeyko. Praca ta jednak stanowi oryginalne źródło informacji o odkrywcach mniej znanych w Polsce, na przykład: Juliusz Herman Kozłowski – odkrywca z zachodniej Patagonii, Jan Kalinowski – osiadły w peruwiańskiej Montanii, Tadeusz Chrostowski – badacz brazylijskiej Parany, czy ksiądz Robert Wierzejski – organizator ciekawego muzeum przyrodniczego na warszawskich Bielanach, zniszczonego przez Niemców w czasie wojny.

Dużym walorem książki jest jej strona ilustracyjna i graficzna: na 43 kolorowych fotografiach zaprezentowaliśmy środowisko życia opisywanych zwierząt, portrety bohaterów i zdjęcia okazów muzealnych. Ponadto książka zawiera 63 ryciny, w tym 27 unikalnych, autorskich rysunków opisywanych gatunków oraz reprodukcje oryginalnych rycin z XIX wieku oraz liczne mapy. Ważnym uzupełnieniem treści książki jest wykorzystana literatura – ponad 400 pozycji. Publikacja powstała dzięki wsparciu finansowemu Fundacji KGHM Polska Miedź.

Prezentowana książka odkrywa na nowo zwierzęta, które są niejednokrotnie do dziś mało znane nauce, a badający ich biologię specjaliści często nie mają świadomości, że odkrycie tych gatunków zawdzięczają odwadze polskich przyrodników.

Piechnik Ł., Kurek P. Ssaki neotropików odkryte przez polskich naturalistów. Wyd. IB PAN, Kraków 2016, ss. 356 ISBN: 978-83-62975-29-7

Łukasz Piechnik

Łukasz Piechnik

Pracuje w Instytucie Botaniki im. W. Szafera PAN w Krakowie. Z wykształcenia leśnik, z zamiłowania przyrodnik. Autor książki pt. „Ssaki neotropików odkryte przez polskich naturalistów” napisanej wspólnie z Przemysławem Kurkiem. Zakup publikacji: poprzez kontakt z autorami (lesnyogrod@gmail.com).

Więcej artykułów

Trzy miejsca w samochodzie z Limy do Cuzco 9.06 i z Cuzco do Limy 20.06. Na trasie m.in.: wyspy Ballestas, linie Nazca i inkaskie ruiny Choquequirao. Kontakt: redakcja@kochamyperu.pl
Sylwester i Nowy Rok w Ekwadorze i Peru? Zbiera się grupa chętnych na plecakową wyprawę. Wyjazd dla osób, które marzą o przygodzie i egzotyce. Szczegóły: info@peruexpedicion.com

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.