Świątynie i warownie kultury Cayash odkryte przez Polaków

Wyprawa kierowana przez dra Andrzeja Krzanowskiego odkryła w Andach ślady ludu Cayash i włączyła ją na listę nieznanych wcześniej kultur zamieszkujących dawne Peru. Ten polski projekt przybliża Teresa Matuskiewicz de Rivas.

Teresa Matuskiewicz de Rivas

Lata 1972–1974 rozpoczynają pierwsze polskie badania archeologiczne w Peru. Były prowadzone przez dra Andrzeja Krzanowskiego, z zawodu geologa o specjalności geologia inżynierska i hydrogeologia, a z zamiłowania historyka i archeologa zainteresowanego przeszłością prekolumbijską Ameryki Łacińskiej.

Andrzej Krzanowski poświęcał wolny czas na poszukiwania archeologiczne w górnym dorzeczu Huaura, na tych samych obszarach, dla których wraz z ekipą polskich geologów wykonywał szczegółową mapę złóż węgla. Badania te miały charakter powierzchniowy i obejmowały tereny dotąd nieznane dla prehistorii. Ze strony peruwiańskiej otrzymały wsparcie Seminarium Archeologicznego Pontyfikalnego Uniwersytetu Katolickiego w Limie.

Rzeka Huaura, jak większość rzek peruwiańskich, rodzi się w Andach, na wysokości ponad pięciu tysięcy metrów nad poziomem morza i spływa po stokach Kordyliery Zachodniej. W swoim początkowym biegu, aż do miejscowości Oyón, znana jest pod nazwą Quichas. Zbiera wiele dopływów, między innymi Checras, by znaleźć ujście w Oceanie Spokojnym w odległości sto czterdzieści kilometrów na północ od Limy, czyli w strefie wybrzeża środkowego.

Prace poszukiwawcze przyniosły odkrycie kilkunastu stanowisk począwszy od obozowisk preceramicznych z ostrzami liściowatymi traktowanych zawsze jako najstarsze, charakterystyczne dla kultur neolitycznych i oznaczające przejście od gospodarki przyswajającej, zbieracko–łowiecko–rybackiej do gospodarki wytwórczej, rolniczo–hodowlanej. Jednak ważniejszą rolę odegrało odkrycie osad formatywnych i obronnych z okresu od X  do XVI wieku, czyli w czasach typowych dla okresu przejściowego późnego i horyzontu późnego, ale należących do nieznanej wówczas regionalnej kultury Cayash. Słowo to pochodzi od nazwy potoku, nad brzegami którego rozpoczęto badania.

Rezultaty badań zainteresowały Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Komisję Archeologiczną Oddziału Krakowskiego Polskiej Akademii Nauk i przyczyniły się do zorganizowania w 1978 roku Polskiej Wyprawy Naukowej w Andy pod kierunkiem Andrzeja Krzanowskiego. Ze strony peruwiańskiej do badań włączył się Uniwersytet San Marcos i Państwowe Muzeum Historii. Na miejscu dokonano rozpoznania powierzchniowego na dwudziestu ośmiu stanowiskach archeologicznych oraz badań wykopaliskowych i wykonano plan geodezyjny dużej osady obronnej Andamarca.

W latach 1985-1987 miały miejsce kolejne wyprawy pod patronatem Polskiego Towarzystwa Studiów Latynoamerykanistycznych i Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk o Ziemi Oddział w Krakowie. Tym razem rozpoznaniem objęto obszar dziewięciuset kilometrów kwadratowych i zarejestrowano ponad sto stanowisk. W większości były to osady obronne strategicznie usytuowane na szczytach, warownie na wysokościach do 4800 metrów nad poziomem morza, świątynie, cmentarzyska, zespoły tarasów uprawnych i systemów nawadniających. Wykonano wiele planów oraz inwentaryzację zachowanych ruin.

Dzięki archeologicznej pasji dra Andrzeja Krzanowskiego (adiunkta w Instytucie Geografii Uniwersytetu Jagiellońskiego) kierującego wyprawami, możliwe stało się wyróżnienie nowej dla archeologii Peru kultury Cayash rozwijającej się w dolinie Huaura i Checras w okresie od X do XVI wieku naszej ery. Wyniki badań zostały opublikowane w 1986 roku w: „Cayash prehispánico. Primera parte del informe sobre las investigaciones arqueológicas de la Expedición Científica Polaca a los Andes. Proyecto Huaura-Checras” (Perú – 1978), „Prace Komisji Archeologicznej PAN” nr. 25, Kraków oraz w 1980 roku w: „Badania Polskiej Wyprawy Naukowej w Andy (projekt badawczy Huaura-Checras w Peru”, „Acta Archaeologica Carpathica”, t. XX.

Teresa Matuskiewicz de Rivas

Teresa Matuskiewicz de Rivas

Jako pedagog i nauczyciel od 30 lat przybliża Peruwiańczykom Polskę, a Polakom Peru, poprzez wystawy, konferencje i warsztaty.

Więcej artykułów - Strona internetowa

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.